Het begint bij onzichtbare infiltraties, leidt tot toenemende tumult en mondt uit in een geopolitieke crisis. Palo Alto Networks bedacht een scenario waarin België 300 dagen lang wordt blootgesteld aan een grootschalige, gecoördineerde cybercampagne van een aanvaller met vijandige staatssteun. Hoe ziet dit scenario eruit? Wat kunnen we ervan leren? En zijn alle potentiële gevolgen wel uit te sluiten?
Het scenario van Palo Alto Networks bestaat uit vijf fasen, van twee maanden aan onopvallende voorbereidingen van hackers tot een ultimatum vanuit deze kwaadaardige groep. De escalatie verloopt niet via reuzenstappen, maar door een land stukje bij beetje digitaal instabieler te maken. Maar voordat we het pad richting cybervernieling bewandelen, is het handig om te beginnen bij de echte wereld. Twee voorbeelden laten zien dat de bouwstenen van Palo Alto Networks’ “Nordic Storm” die we later omschrijven, verre van fictief zijn.
Cyberincidenten bij overheden zijn regelmatig voelbaar. De gevolgen hiervan verschillen, mede doordat een goede voorbereiding veel aanvallen verijdelt. Denk aan de Chinese spionage van het Nederlandse Ministerie van Defensie in 2023 door middel van de zogeheten COATHANGER-malware. Hoewel de infiltratie deels slaagde, voorkwam netwerksegmentatie ernstigere problemen. Er was sprake van een bekende kwetsbaarheid, maar ook een geavanceerd stukje malware dat reboots en firmware-upgrades overleeft.
Maar een aanvalscampagne hoeft niet complex te zijn om schade aan te richten. Zo sloegen pro-Russische hackers van de groep NoName57 toe bij Belgische overheidswebsites. Eerder waren lokale havens in België platgelegd, zoals bijvoorbeeld ook Australië een paar jaar geleden meemaakte. Tot nu toe hebben we nog niet kunnen ontdekken dat deze aanvalsmethoden in België deel zijn van een grotere gecoördineerde campagne, maar dat lijkt slechts een kwestie te zijn van tijd.
Van verborgen infiltratie tot gecoördineerde chaos
Maandag 22 juni 2026
Een goed begin is het halve werk, zo luidt het bekende gezegde. Hetzelfde geldt voor aanvallers. Vanuit hun perspectief is het van groot belang om zo lang mogelijk ongezien te werk te gaan. Hoe minder mitigaties, hoe meer escalaties er kunnen ontstaan. Operatie “Nordic Storm” begint eigenlijk maar beperkt digitaal en bijzonder eenvoudig. Door een stortvloed aan phishing-mails richting kleinere gemeenten en toeleveranciers blijven de grotere en beter voorbereide instanties buiten schot. Medewerkers merken niet dat er sprake is van foul play, maar de aanvallers brengen netwerken in kaart en installeren massaal backdoors.
Dinsdag 22 augustus 2026
Twee maanden gaan voorbij zonder een vuiltje aan de lucht. De statelijke actor heeft inmiddels bergen aan informatie over de nietsvermoedende overheidsinstanties. Nu is het de beurt aan een grote IT-leverancier als doelwit. Nordic Storm krijgt controle over salarissystemen en gevoelige persoonlijke informatie. Ransomware staat klaar om te activeren, maar blijft onopgemerkt. Het fundament voor catastrofale problemen is gelegd.
Maandag 23 november 2026
Zomer wordt herfst, en op een druilerige maandagochtend activeert de ransomware. Dit gebeurt niet in isolatie: DDoS-aanvallen leggen zowel overheidssites als die van nieuwsorganisaties plat. Social media blijft overeind, maar daar wemelt het van desinformatie. De salarissystemen die in augustus een kwetsbaarheid kenden, zijn gepatcht, maar de schade was al aangericht. Een backdoor en de vooraf geïnstalleerde ransomware zorgen ervoor dat honderdduizenden burgers geen salaris ontvangen. De digitale systemen om de zorg en informatievoorziening veilig te stellen, zijn tevens gecompromitteerd. Laterale bewegingen door de netwerken van meerdere gemeenten hebben aanvalspaden gecreëerd waar niemand rekening mee hield. Elke Belg ervaart direct of indirect de negatieve gevolgen. De schade is financieel enorm, hersteloperaties zijn ondanks de inzet van man en macht traag en iedereen vraagt zich af wie dit heeft aangericht. Nordic Storm is echter nog niet eens halverwege, 121 dagen nadat het begon.
Fysieke consequenties en een ultimatum
Dinsdag 19 januari 2027
De bevolking en de media zijn weken in rep en roer. Rond de jaarwisseling voelt men echter aan dat de terugkeer naar normaliteit aanstaande lijkt. Het zal nog lang duren voordat alle systemen weer in orde zijn en het uitstel van de salarisbetalingen zorgde tot acute problemen. Securityexperts stellen dat een staatsactor nog tot veel meer problemen in staat is: het is tijd om flink te investeren in de beveiliging. De aanvallers zijn achter de schermen alleen al voorbereid op de volgende stap, dag 211 van Nordic Storm, dinsdag 19 januari. Verkeerssystemen in het openbaar vervoer worden gemanipuleerd. Patiëntendossiers worden gesaboteerd. Overheidssites zijn andermaal onbereikbaar, allerlei persoonlijke gegevens worden online gepubliceerd. Het is zelfs na lang forensisch onderzoek niet duidelijk wie of wat de aanval heeft gecoördineerd. Een veiligheidscrisis is compleet, digitaal België wankelt.
Dinsdag 22 maart 2027
Hoewel securityteams met internationale hulp hersteloperaties op een razendsnel tempo uitvoeren, is de Belgische bevolking wantrouwend. Hoe zijn er nu nog garanties te maken over de veiligheid van burgers, zeker nu digitale systemen fysieke schade hebben? Twee maanden blijven er grootschalige aanvallen plaatsvinden, telkens wanneer het even lijkt alsof het ergste achter de rug is. Op dinsdag 22 maart 2027 valt het masker af van de cyberaanvallers. Met steun vanuit een vijandig land stellen de hackers politieke eisen. Burgers, sterk beïnvloed door de algoritmen online en vol angst over verdere gevolgen, zijn verdeeld over wat de politiek moet doen. Inbinden om erger te voorkomen? Zich voorbereiden op het ergste, koste wat het kost? Eén ding is duidelijk: Nordic Storm heeft het vertrouwen in het digitale fundament van België omver geworpen.
Terug in de tijd
Gelukkig leven we nu niet in deze fictieve lente van 2027. Palo Alto Networks schetst een geördend, geloofwaardig en bovenal onheilspellend scenario. Doemdenken is nu eenmaal nodig vanuit securityexperts. Hoe zouden de ergst mogelijke gevolgen eruitzien? Ook een minder geslaagde vijandige cybercampagne kan al tot fysieke schade en het afbrokkelen van vertrouwen leiden. Denk aan datalekken, downtime voor essentiële diensten en haperende communicatie vanuit en binnen de overheid.
Palo Alto Networks drukt daarom IT-beslissers op het hart dat losstaande beveiligingstools niet volstaan. Zo zien we dat de stap van securityoplossingen naar securityplatformen een goede beweegreden kent. Immers moet de verdediging zowel een complex en gevarieerd beveiligingslandschap afdekken, maar ook proactief optreden. De fictieve aanval op België blijkt namelijk lang nog in de kiem te smoren. Wat als er vroeg ontdekt wordt dat kritieke verkeerssystemen backdoors bevatten? Of, nog veel beter, wat als de initiële phishing-mails als zodanig securityalerts geven aan professionele teams? Dat is de bedoeling van de optelsom van Palo Alto Networks’ oplossingen. Netwerkbeveiliging (Strata), cloud security (Prisma) en Security Operations (Cortex) vullen elkaar aan om alle gaten te dichten.
Het lukt mensen niet zonder technologie om technologie te bezweren. Daarom is het niet verwonderlijk dat Palo Alto Networks via Precision AI aanvallen moet voorkomen in plaats van ze enkel te detecteren. Tekenen van kwaadaardig gedrag zijn er zeker, maar als ze verspreid zijn door talloze logs en in meerdere dashboards, ontstaat er al gauw verlamming bij securityprofessionals. Logischerwijs kunnen ze ook niet varen op alerts als er te veel zijn, en zeker als ze grotendeels valse positieven geven. Vertrouwen in security begint daarom bij deze securityteams ten opzichte van hun tools. In zo’n situatie is het goed denkbaar dat het vertrouwen in de samenleving niet via een grootschalige cybercampagne gevloerd wordt.